Jakie leki przyjmować przy endometriozie?

Farmakoterapia jest jedną z dostępnych metod leczenia endometriozy. Niestety wokół leków na endometriozę krąży wiele mitów. Z jednej strony można usłyszeć, że wcale nie leczą, a tylko maskują symptomy i zwiększają ryzyko innych problemów. Z drugiej strony, wiele endopacjentek odczuwa naprawdę dużą ulgę po ich zastosowaniu i w końcu może normalnie funkcjonować. W tym artykule zebrałam dla Ciebie najważniejsze informacje na temat głównych leków stosowanych w leczeniu endometriozy, aby przybliżyć Ci ten temat, przedstawić zarówno korzyści, jak i potencjalne zagrożenia. Zawarte tu informacje możesz potraktować jako punkt wyjścia do rozmowy ze swoim lekarzem.

Leczenie farmakologiczne endometriozy – skuteczność i bezpieczeństwo 

Głównym celem farmakoterapii jest zmniejszenie lub całkowite pozbycie się przewlekłego bólu towarzyszącego endometriozie, poprawa komfortu życia pacjentek oraz zmniejszenie konieczności interwencji chirurgicznych. W tym kontekście leki mogą być naprawdę skuteczne. Wiele kobiet odczuwa bardzo dużą poprawę po wprowadzeniu leków i czuje, że w końcu może normalnie funkcjonować. Zaletą niektórych preparatów jest też zmniejszenie ryzyka powstawania nowych torbieli lub zrostów endometrialnych. Niestety wadą dostępnych leków jest to, że działają głównie wtedy, kiedy są stosowane. Po odstawieniu objawy nawracają zwykle w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Efekt nie jest więc trwały, a farmakoterapia nie sprawia, że endometrioza znika raz na zawsze. Leki na endometriozę, tak jak każde inne, mogą powodować skutki uboczne i działania niepożądane, o których musisz wiedzieć przed podjęciem decyzji dotyczącej swojego zdrowia. Potencjalną wadą jest też to, że dostępne leki nie poprawiają bezpośrednio płodności w przebiegu endometriozy. Wręcz przeciwnie, większość stosowanych leków „wygasza” naturalny cykl hormonalny i menstruacyjny, przez co uniemożliwia zajście w ciążę podczas leczenia.

Jak widzisz, temat ten jest złożony i wieloczynnikowy. Nie ma jednej, dobrej odpowiedzi na pytanie, czy przy endometriozie trzeba brać leki, ani jaki lek będzie najlepszy. Wybór leczenia jest zawsze uzależniony od kontekstu, indywidualnych potrzeb i oczekiwań. Pamiętaj, że nikt nie może Ci nic narzucić, ani do niczego Cię zmusić. Decyzje dotyczące własnego zdrowia podejmujesz wyłącznieTy. Rolą specjalistów jest przedstawienie Ci wszystkich dostępnych opcji z uwzględnieniem zarówno ich zalet i korzyści, jak i potencjalnych zagrożeń. Nie bój się zadawać pytań, a jeśli masz poczucie, że nie zostałaś wysłuchana, zrozumiana i nie otrzymałaś wyczerpujących odpowiedzi, poszukaj innego specjalisty. Leczenie farmakologiczne może być bardzo pomocne, ale nie jest obojętne dla organizmu. Przed jego rozpoczęciem powinnaś czuć, że jesteś w dobrych rękach. Jeśli dotychczas nie znalazłaś lekarza, któremu mogłabyś zaufać, sprawdź naszą listę polecanych specjalistów. 

Leki na endometriozę

Dostępne leki na endometriozę obejmują:

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne,
• Progestageny,
• Agonistów i antagonistów GnRH,
• Inhibitory aromatazy. 

Wybór leczenia farmakologicznego powinien być podyktowany indywidualną tolerancją u danej pacjentki, profilem działań niepożądanych, kosztem i innymi preferencjami. Decyzja jest po Twojej stronie. Pamiętaj też, że zawsze możesz ją zmienić. Jeśli podczas stosowania leku nie zauważysz żadnej poprawy lub pojawią się jakiekolwiek nowe niepokojące objawy, zgłoś to swojemu lekarzowi. Rolą specjalisty jest zaplanowanie nowego postępowania. Leki są dla Ciebie, po to, abyś mimo choroby, mogła poczuć się dobrze. Nie są karą za to, że zachorowałaś i jeśli czujesz się na nich gorzej niż wcześniej, nie jesteś na nie skazana. 

Warto też pamiętać o tym, że wraz ze wzrostem świadomości na temat endometriozy, zmienia się podejście do jej leczenia. Prowadzone są liczne badania oceniające wpływ nowych substancji na przebieg choroby i łagodzenie objawów. Zmienia się też zakres świadczeń medycznych w państwowych placówkach medycznych, a także zasady refundacji leków. Kolejne miesiące i lata mogą przynieść wiele zmian w tym zakresie, dlatego szukaj specjalistów, którzy są na bieżąco i mogą zaproponować Ci leczenie zgodne z aktualnym stanem wiedzy i możliwościami medycyny. 

Leki hormonalne w leczeniu endometriozy

Endometrioza to choroba hormonozależna związana z cykliczną aktywnością jajników. Dlatego w jej leczeniu wykorzystuje się leki powodujące zmniejszenie produkcji niektórych hormonów oraz zahamowanie cyklu menstruacyjnego. Są to m.in. doustne leki antykoncepcyjne, progestageny, agoniści i antagoniści GnRH oraz inhibitory aromatazy. Według zaleceń European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) rozpoczęcie leczenia endometriozy od hormonoterapii jest prawidłowym postępowaniem pod warunkiem, że pacjentka została dokładnie poinformowana o wszystkich opcjach leczenia, ich skuteczności i możliwych działaniach niepożądanych. 

Dwuskładnikowa antykoncepcja hormonalna a endometrioza

Dwuskładnikowe (złożone) środki antykoncepcyjne to leki zawierające estrogen i progestagen. Ich zastosowanie powoduje zahamowanie aktywności hormonalnej jajników (w tym produkcję estrogenów), zatrzymanie cyklu menstruacyjnego i miesiączki. Mogą też zatrzymać rozrost tkanek endometrialnych oraz zmniejszyć stan zapalny. Pozytywny efekt terapeutyczny wydaje się szczególnie korzystny w grupie pacjentek, u których bolesne miesiączki są podstawowym objawem endometriozy. Wiele kobiet zgłasza jednak poprawę również w kontekście innych objawów takich jak bolesne współżycia (dyspareunia), ból podczas defekacji i przewlekły ból miednicy mniejszej. 

Dwuskładnikowe środki antykoncepcyjne zawierają różne dawki hormonów oraz mogą być stosowane w różnych schematach: stałym i przerywanym. Wybierając tę formę leczenia należy kierować się kryterium jak najmniejszej dawki ethinyloestradiolu (EE) w preparacie. W praktyce oznacza to, że przyjmujemy najmniejszą, skuteczną dawkę w celu zminimalizowania ryzyka działań niepożądanych. Ważny jest też wybór schematu. W przypadku endometriozy często skuteczniejsze jest ciągłe podawanie leków (każdego dnia, bez przerwy) w porównaniu ze schematem cyklicznym, polegającym na przyjmowaniu leku przez 21 dni, a następnie 7-dniowej przerwie. 

Dwuskładnikowa antykoncepcja hormonalna charakteryzuje się wysoką skutecznością w łagodzeniu endometriozy i często proponowana jest jako leczenie I rzutu pod warunkiem, że pacjentka nie planuje w najbliższym czasie zajść w ciążę. Niestety doustna antykoncepcja hormonalna nie jest obojętna dla organizmu i może powodować skutki uboczne takie jak niezamierzony przyrost masy ciała, trądzik, problemy z pamięcią i koncentracją, zaburzenia nastroju, a także zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych. W przypadku podjęcia decyzji o podawaniu leków estrogenowo-progestagennych warto rozważyć inne drogi podania niż doustna. Alternatywą są krążki dopochwowe. Uwalniają hormony miejscowo, dzięki czemu pomagają łagodzić objawy endometriozy, a jednocześnie ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych i skutków ubocznych jest dużo niższe niż w przypadku doustnych tabletek. Jeśli chcesz skorzystać z tej metody leczenia, porozmawiaj z lekarzem o wszystkich możliwych opcjach, aby uzyskać szczegółowe informacje na temat możliwych korzyści i zagrożeń w Twoim konkretnym przypadku.

Progestageny a endometrioza

Progestageny to grupa leków skutecznych w leczeniu dolegliwości bólowych związanych z endometriozą takich jak przewlekły ból w obrębie miednicy, dyspareunia oraz bolesne miesiączki. Substancje czynne zaliczane do tej grupy to m.in.:

• Octan noretysteronu,
• Octan medroksyprogesteronu,
• Dienogest,
• Desogestreol. 

Mechanizm działania progestagenów w terapii endometriozy polega na zahamowaniu rozwoju jej ognisk, zmniejszeniu aktywności metaloproteinaz tkankowych (enzymów biorących udział we wzroście endometrium) oraz hamowaniu angiogenezy, czyli unaczynienia ognisk endometrialnych. 

Zaletą jest to, że terapia opiera się wyłącznie na progestagenie. W przeciwieństwie do dwuskładników leków hormonalnych ryzyko działań niepożądanych związanych z komponentą estrogenową jest mniejsze. Nie oznacza to jednak, że stosowanie progestagenów jest wolne od jakichkolwiek działań niepożądanych. Podczas terapii możliwe są m.in. plamienia, przybieranie na wadze, zaburzenia nastroju, bóle głowy, zaparcia. Długotrwałe leczenie zwiększa też ryzyko zaburzeń lipidowych, dlatego wskazane są regularne badania krwi i ocena ryzyka sercowo-naczyniowego.

Najczęściej stosowanym lekiem doustnym jest dienogest. Jest substancją czynną leków takich jak Visanne, Probella, Aridya, Endofemine, Diemono i  Endovelle, które podlegają częściowej refundacji. 

Aby zmniejszyć ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, można wprowadzić progestageny do terapii endometriozy w formie antykoncepcji wewnątrzmacicznej zawierającej lewonorgestrel. Zastosowanie wkładki z progestagenami zdecydowanie poprawia stan kliniczny pacjentek z endometriozą powierzchowną lub głęboko naciekającą,  w szczególności przy istnieniu ognisk endometrialnych w obrębie przegrody pochwowo-odbytniczej. Do najczęściej występujących działań niepożądanych zalicza się zwiększenie odsetka plamień i krwawień międzymiesiączkowych, bóle głowy i tkliwość piersi. 

Inną alternatywą jest implant podskórny. Zawiera on etonogestrel, który w sposób ciągły uwalniany jest przez 3 lata. Jego zalety to wysoka skuteczność, a także szybki powrót płodności po odstawieniu, co pozwala zaplanować ciążę.  Co więcej implant można usunąć w dowolnym momencie. Najczęściej występujące działania niepożądane to nieregularne krwawienia na początku terapii, nadmierna pigmentacja skóry w okolicy implantu, tkliwość piersi oraz trądzikowe zmiany skórne. 

Agoniści GnRH

Ważną grupą leków, którą można rozważyć w postępowaniu terapeutycznym u pacjentek z bólem związanym z endometriozą są agoniści GnRH, czyli gondoliberyny. Gonadoliberyna to hormon, produkowany przez podwzgórze, który pobudza przysadkę mózgową do produkcji gonadotropin: hormonu luteinizującego (LH) i folikulotropowego (FSH). Agoniści GNRH hamują produkcję tych hormonów.  Powoduje to zatrzymanie owulacji i krwawień miesiączkowych i wprowadza organizm w stan podobny do menopauzy. 

Najczęściej stosowane związki z tej grupy to: 

• Leuprorelina (podawana drogą pozajelitową), 
• Tryptorelina (podawana w iniekcjach domięśniowych), 
• Nafarelina (dostępna w postaci aerozolu donosowego),
• Goserelina (implant podskórny). 

Skuteczność agonistów GnRH w leczeniu dolegliwości bólowych związanych z endometriozą szacuje się na 85-100%, a okres bez nawrotu objawów wynosi od 9 do 12 miesięcy po zaprzestaniu terapii. Niestety ich stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, tj. suchość pochwy, uderzenia gorąca, trądzik, bóle głowy, przyrost masy ciała. Znacząco rośnie też ryzyko obniżenia gęstości kości, zwłaszcza przy długotrwałej terapii i przy przyjmowaniu w dużych dawkach. Co ważne, ryzyko działań niepożądanych jest niezależne od drogi podania leków. Z tego względu rzadko stosuje się je jako leki pierwszego rzutu w przypadku endometriozy. 

Antagoniści GnRH

Antagoniści GnRH to najnowsza grupa leków, która coraz częściej stosuje się w terapii bólu związanego z endometriozą. Natychmiastowo hamują produkcję hormonów płciowych produkowanych przez przysadkę i wygaszają cykl menstruacyjny. Tym samym wprowadzają organizm w stan sztucznej menopauzy. Jest to metoda wykorzystywana nie tylko w przypadku endometriozy, ale też adenomiozy, czy mięśniaków macicy. Organizm funkcjonuje wtedy tak, jak w naturalnej menopauzie, dlatego mogą pojawić się charakterystyczne dolegliwości menopauzalne np. uderzenia gorąca, suchość pochwy, nocne poty, spadek libido, zaburzenia nastroju, zmęczenie, bóle głowy. Przy długotrwałym stosowaniu tego typu leków zwiększa się też ryzyko spadku gęstości mineralnej kości. Choć terapia GnRH pomaga objawowo, bo zmniejsza dolegliwości bólowe, jej działanie jest krótkotrwałe, a po zaprzestaniu leczenia, dolegliwości powracają. 

Pierwszym doustnym lekiem z tej grupy dopuszczonym do stosowania w przypadku endometriozy jest elagolix. Aktualnie jest on zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych i wchodzi w skład leku Orillisa, który został zaakceptowany przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA). Nie jest on jednak dostępny w Polsce. W naszym kraju dostępny jest lek Ryego, który zawiera inną substancję czynną z grupy antagonistów GnRH – relugolix w połączeniu z estradiolem i octanem noretysteronu. Od 1 października 2025 r. lek Ryeqo jest objęty refundacją w Polsce dla dorosłych kobiet w wieku rozrodczym z rozpoznaną endometriozą. 

Jeśli borykasz się z objawami sztucznej menopauzy, sprawdź naszą mieszankę ziołową „Objawy sztucznej menopauzy”. Zawiera starannie dobrane składniki, które poprawiają samopoczucie, sen i równowagę hormonalną. 

Inhibitory aromatazy

Inhibitory aromatazy to kolejna grupa leków, którą stosuje się w łagodzeniu objawów endometriozy. Najczęściej wchodzą w skład terapii skojarzonej i łączy się je z innymi lekami takimi jak progestageny, złożone preparaty estrogenowo-progestagenowe lub analogi GnRH. Ich działanie polega na hamowaniu obwodowej konwersji androgenów do estrogenów. W połączeniu z innymi lekami inhibitory aromatazy zmniejszają nasilenie dolegliwości bólowych i poprawiają jakość życia pacjentek z endometriozą. Niestety ich stosowanie jest obarczone ryzykiem działań niepożądanych takich jak zmniejszenie gęstości mineralnej kości, co sprzyja zwiększonemu ryzyku złamań, suchość pochwy, nudności, bóle głowy oraz uderzenia gorąca. Aktualnie terapia inhibitorami aromatazy prowadzona jest głównie u kobiet, u których wykorzystano już inne możliwości leczenia bez pożądanego efektu.  

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu endometriozy

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to bardzo szeroka grupa leków, która znajduje zastosowanie we wspomaganiu leczenia wielu chorób objawiających się bólem i stanem zapalnym. Mechanizm ich działania polega na hamowaniu cyklooksygenazy (COX), czyli enzymu biorącego udział w syntezie prozapalnych prostaglandyn. W efekcie ich stosowania poziom prostaglandyn odpowiedzialnych za stan zapalny i objawy bólowe ulega zmniejszeniu.

NLPZ są skuteczne w zmniejszeniu pierwotnego bolesnego miesiączkowania, natomiast ich działanie w kontekście wtórnego bolesnego miesiączkowania związanego z endometriozą, nie jest jednoznaczne. Z jednej strony mogą obniżać ból podczas miesiączki, ale z drugiej strony nie wpływają na gospodarkę hormonalną, nie eliminują przyczyny choroby, a ich działanie jest wyłącznie doraźne. Mimo to wykazują one stosunkowo niewiele skutków ubocznych (przy odpowiednim dawkowaniu!) w porównaniu do leków hormonalnych, a ich ogromną zaletą jest bardzo dobra dostępność. 

Przy korzystaniu z NLPZ pamiętaj jednak, aby stosować je zgodnie z zaleceniami lekarza i nie przekraczać rekomendowanych dawek. Nadmierne lub nieprawidłowe dawkowanie może powodować objawy ze strony układu pokarmowego, a nawet sprzyjać stanom zapalnym żołądka i chorobie wrzodowej, wpływać na krzepliwość krwi i funkcjonowanie wątroby. To w pełni zrozumiałe, że gdy odczuwasz ból, chcesz jak najszybciej przynieść sobie ulgę, jednak niekontrolowane przyjmowanie leków może powodować kolejne problemy zdrowotne. 

Leki na endometriozę a zioła – na co uważać?

Zioła są bardzo wartościowym elementem wspierania leczenia endometriozy. Dokładnie opisałam ich działanie w artykule „Zioła w endometriozie”. Należy jednak zachować dużą ostrożność podczas jednoczesnego stosowania leczenia farmakologicznego. Niestety leki i zioła mogą wchodzić w interakcje, wzajemnie osłabiać swoje działanie lub nasilać skutki uboczne i działania niepożądane. Jeśli przyjmujesz leki, a dodatkowo chcesz wspomóc swój organizm ziołami, pamiętaj o następujących zasadach:

• Zapoznaj się dokładnie z ulotką dołączoną do leku i sprawdź sekcję dotyczącą interakcji. Znajdziesz tam informacje na temat tego, z czym nie należy łączyć danego preparatu. Zwróć uwagę, czy nie znajdują się tam, żadne gatunki ziół, które stosujesz.
• Nigdy nie popijaj leków naparami ziołowymi. Między lekami a ziołami należy zachować minimum 2, a najlepiej 3 godziny przerwy, aby zmniejszyć ryzyko niekorzystnych interakcji. W niektórych sytuacjach ta przerwa powinna być dłuższa, dlatego warto dopytać o to swojego lekarza lub dietetyka.
• Więcej nie zawsze znaczy lepiej. Im więcej leków, suplementów i ziół przyjmujesz, tym większe ryzyko interakcji między poszczególnymi składnikami. Kilkanaście różnych ziół na raz w połączeniu z lekami nie będzie więc dobrym pomysłem. Warto wybrać sobie jeden gatunek lub jedną mieszankę ziołową i stosować ją przez kilka tygodni, a następnie zmienić na inną, zamiast łączyć je jednocześnie. 

Podsumowanie

Odpowiednio dobrana farmakoterapia może zmniejszyć objawy endometriozy i poprawić Twój codzienny komfort. Wybór leków jest bardzo indywidualny, powinien uwzględniać Twój ogólny stan zdrowia, wyniki badań, dominujące objawy, preferencje, możliwości finansowe, a także plany prokreacyjne. Pamiętaj, że decyzja o zastosowaniu lub niezastosowaniu leku należy wyłącznie do Ciebie i masz prawo podjąć ją po uzyskaniu pełnej informacji na temat zarówno zalet, jak i potencjalnych zagrożeń. 

Źródła:

1. Wilk K. Zastosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych w ginekologii, https://www.forumginekologii.pl/artykul/zastosowanie-niesteroidowych-lekow-przeciwzapalnych-w-ginekologii [dostęp: 04.11.2025]
2. Marjoribanks J. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for dysmenorrhoea, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26224322/ [dostęp: 04.11.2025]
3. Brown J. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for pain in women with endometriosis, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28114727/ [dostęp: 04.11.2025]
4. Kamiński P. Zastosowanie ultraniskodawkowej dwuskładnikowej tabletki antykoncepcyjnej u pacjentek z endometriozą, https://www.forumginekologii.pl/artykul/zastosowanie-ultraniskodawkowej-dwuskladnikowej-tabletki-antykoncepcyjnej-u-pacjentek-z-endometrioza [dostęp: 04.11.2025]
5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024, https://pokonacendometrioze.pl/wp-content/uploads/2024/08/101846-439375-1-SM.pdf [dostęp: 04.11.2025]
6. Wójtowicz M. Nowoczesne metody antykoncepcyjne w leczeniu endometriozy, https://www.forumginekologii.pl/artykul/nowoczesne-metody-antykoncepcyjne-w-leczeniu-endometriozy [dostęp: 04.11.2025]
7. Samulak D. Leczenie bólu u kobiet z endometriozą – aktualne rekomendacje, https://podyplomie.pl/monografie-po-dyplomie/34794,leczenie-bolu-u-kobiet-z-endometrioza-aktualne-rekomendacje [dostęp: 04.11.2025]
8. Bielecka W. Dienogest w leczeniu endometriozy, https://www.forumginekologii.pl/artykul/dienogest-w-leczeniu-endometriozy [dostęp: 04.11.2025]