Czym jest przerost endometrium?

Przerost endometrium to schorzenie ginekologiczne związane z zaburzeniami gospodarki hormonalnej. Najczęściej występuje u kobiet po menopauzie, jednak nie można całkowicie wykluczyć go również w wieku rozrodczym. Mimo że sam przerost endometrium nie jest odrębną chorobą, jest jedną z głównych przyczyn rozwoju raka macicy, dlatego nie należy go lekceważyć. W tym artykule zebrałam dla Ciebie najważniejsze informacje na temat przerostu endometrium, aby zwrócić Twoją uwagę na to, jakie objawy powinny skłonić Cię do wizyty u lekarza. 

Przerost endometrium – definicja

Przerost (hiperplazja) endometrium to schorzenie ginekologiczne, jednak aby dokładnie je zrozumieć, warto zacząć od wyjaśnienia, czym jest endometrium. Endometrium to błona śluzowa wyściełająca wewnętrzną jamę macicy. Odgrywa bardzo istotną rolę w utrzymaniu zdrowego cyklu menstruacyjnego, a także ciąży. Podlega cyklicznym zmianom związanym z fluktuacjami hormonalnymi w poszczególnych fazach cyklu – dochodzi m.in. do jej pogrubienia w celu przyjęcia i zagnieżdżenia zarodka, a jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, jest złuszczana i wydalana z organizmu wraz z krwią miesiączkową. Mimo że nie stanowi odrębnego narządu jest kluczowa dla zdrowia hormonalnego i reprodukcyjnego. 

Czym jest zatem przerost endometrium? Jest to stan, w którym dochodzi do zmian morfologicznych w komórkach endometrium. Błona śluzowa staje się nadmiernie pogrubiona, a to niesie za sobą szereg poważnych konsekwencji. Niestety zmiany w endometrium mogą predysponować nawet do rozwoju raka endometrium, dlatego nie należy ich bagatelizować niezależnie od tego, czy planujesz ciążę, czy nie. 

Przerost endometrium – przyczyny 

Bezpośrednią i najczęstszą przyczyną przerostu endometrium jest zwiększona ekspozycja na estrogeny przy jednoczesnym względnym niedoborze progesteronu. Potocznie stan ten nazywa się dominacją estrogenową lub niezrównoważonym estrogenem. Estrogeny to hormony niezbędne dla kobiecego zdrowia, wpływają na cykl menstruacyjny, płodność, zdrowie sercowo-naczyniowe oraz kondycję naszych kości i stawów. W gospodarce hormonalnej najważniejszy jest jednak balans, a nadmiar estrogenów predysponuje do wielu problemów zdrowotnych. 

Skąd biorą się wspomniane zaburzenia hormonalne? Jest to bardzo złożony i wieloczynnikowy problem. Najczęstsze przyczyny to:

• • Otyłość – nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja wielu zaburzeniom hormonalnym, ponieważ jest ona tkanką endokrynnie czynną. Dochodzi m.in. do wzrostu aktywności nadnerczy i produkcji prekursorów androgenów (androstendiunu), które przekształcane są w estron i estradiol. Dodatkowo wzrasta aktywność aromatazy, czyli enzymu odpowiedzialnego za konwersję androstendiunu do estrogenów. Co więcej, w przypadku nadwagi i otyłości spada poziom globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG), a to powoduje wzrost stężenia estradiolu we krwi. 
  • Choroby powodujące brak owulacji (np. zespół policystycznych jajników, hiperprolaktynemia) – w prawidłowych warunkach po owulacji powstaje ciałko żółte, które produkuje progesteron. Przewlekły brak owulacji sprawia, że estrogeny utrzymują się na wysokim poziomie i nie mogą zostać zrównoważone przez progesteron. 

• Wczesne wystąpienie pierwszej miesiączki (przed 12 rokiem życia) i późna menopauza (po 55 roku życia).

• Guzy estrogenowe – są to patologiczne zmiany powstające z komórek ziarnistych jajnika, które wydzielają estrogeny i prowadzą do zaburzeń równowagi między poziomem estrogenów, a progesteronu. Szacuje się, że 25-50% kobiet, u których rozpoznano guzy estrogenowe, choruje też na przerost endometrium. 
• Niektóre leki – tamoksyfen, czyli selektywny modulator receptora estrogenowego (SERM), jest stosowany w leczeniu endokrynologicznym hormonozależnego raka piersi, ale niestety wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju hiperplazji endometrium u kobiet po menopauzie. Ryzyko zwiększa się również u kobiet stosujących leki estrogenowe i hormonalną terapię zastępczą. 

Przerost endometrium – objawy

Najczęstszym objawem przerostu endometrium są nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych. Mogą przybierać postać bardzo obfitych i przedłużających się miesiączek, podczas których z organizmu wydalana jest nie tylko świeża krew, ale również skrzepy. Możliwe są też bardzo nieregularne cykle oraz plamienia między miesiączkami. U kobiet po menopauzie, czyli wygaszeniu aktywności jajników i ustaniu cyklu menstruacyjnego, mogą wystąpić krwawienia z dróg rodnych. Zdarza się jednak, że objawy nie występują wcale lub są bardzo subtelne, dlatego nawet w przypadku dobrego samopoczucia, badania profilaktyczne są ważnym elementem dbania o zdrowie. 

Przerost endometrium – jak rozpoznać?

Występowanie powyższych objawów powinno skłonić Cię do wizyty u ginekologa. Specjalista poprowadzi Cię krok po kroku przez proces diagnostyczny. Pierwszym etapem jest zawsze szczegółowy wywiad – przed wizytą warto się do niego przygotować. Dzięki temu nic Ci nie umknie, będziesz czuła się pewniej i przekażesz lekarzowi wszystkie informacje, które mają znaczenie dla prawidłowego rozpoznania. Oprócz bardzo szczegółowego wywiadu w celu potwierdzenia lub wykluczenia przerostu endometrium wykonuje się też następujące badania: 

• USG przezpochwowe – u kobiet przed menopauzą grubość endometrium zmienia się fizjologicznie w zależności od fazy cyklu menstruacyjnego, dlatego na podstawie tego badania nie można jednoznacznie ocenić, czy występuje hiperplazja, natomiast jest pomoce w wykrywaniu np. mięśniaków lub polipów. Natomiast u kobiet po menopauzie badanie to nabiera większego znaczenia. Przyjmuje się, że grubość endometrium ≤4 mm ma >99% ujemną wartość predykcyjną raka endometrium – oznacza to, że przy wspomnianym wyniku można z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć hiperplazję i ryzyko nowotworowe. 
• Pobranie wycinków endometrium – najczęściej wykonuje się biopsję endometrium, która polega na pobraniu wycinków poprzez wprowadzenie specjalnej rurki (kaniuli Pipelle) do macicy poprzez szyjkę macicy. Biopsja wykonywana jest najczęściej u młodych kobiet, u których występują nieprawidłowe krwawienia z macicy, a czasem również przy PCOS i guzach jajników produkujących estrogeny. Inną, nieco dokładniejszą, ale bardziej inwazyjną metodą, jest pobranie wycinków z macicy pod kontrolą histeroskopii. Polega  na wprowadzeniu histeroskopu przez pochwę i szyjkę macicy do jamy macicy i badaniu jej wnętrza za pomocą kamery. Jeśli lekarz zauważy nieprawidłowości, pobiera wycinki do badania histologicznego. Zabieg ten umożliwia precyzyjne pobranie materiału i jest wykonywany w znieczuleniu ogólnym.  

Przerost endometrium – jak leczyć?

Przerost endometrium można leczyć zachowawczo za pomocą terapii progasteganowej. Polega ona na doustnym lub domacicznym podawaniu progestagenów. Wkładki domaciczne są preferowaną metodą, ponieważ zapewniają miejscowe wyższe dawki hormonów i pozwalają uniknąć działań niepożądanych związanych z ogólnoustrojowym działaniem hormonów. Są też łatwiejsze dla samej pacjentki – nie trzeba pamiętać o przyjmowaniu leków.  Jest to metoda polecana w szczególności kobietom, którym zależy na zachowaniu płodności, a w przyszłości zajściu w ciąże. Cechuje ją wysoka skuteczność, która sięga nawet 89-96%. 

U kobiet po menopauzie oraz tych, które definitywnie nie planują ciąży, lekarz może rozważyć całkowitą histerektomię, czyli usunięcie macicy. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, czy przerost endometrium jest zaawansowany i ma charakter atypowy, co oznacza, że znacząco zwiększa ryzyko rozwoju raka w przyszłości. 

Przerost endometrium a endometrioza – jakie są różnice?

Przerost endometrium i endometrioza to pojęcia, których w języku potocznym często używa się zamiennie, ale niestety jest to błąd. To dwa zupełnie różne problemy i warto mieć tego świadomość, aby komunikacja między kobietami, jak i kobietami a lekarzami była skuteczna. Na czym polegają więc różnice? Przerost endometrium to rozrost komórek endometrium w jamie macicy. Endometrium staje się pogrubione, co sprzyja nadmiernym krwawieniom i wynika gównie z zaburzeń równowagi między estrogenem a progesteronem. Natomiast endometrioza to występowanie komórek endometrium poza jamą macicy np. w obrębie jelit, jajników. Może, ale nie musi towarzyszyć jej przerost endometrium. Jej przyczyny są dużo bardziej złożone i nie zawsze można wskazać jeden konkretny czynnik. 

Podsumowanie

Przerost endometrium to zaburzenie polegające na nadmiernym rozroście błony śluzowej wyściełającej jamę macicy. Objawia się głównie nadmiernym krwawieniem miesiączkowym i krwawieniami między miesiączkami. Bezpośrednią przyczyną jest nadmiar estrogenów i względny niedobór progesteronu, dlatego podstawowa metoda leczenia polega na doustnym lub domacicznym podawania progesteronu. Niestety nieleczony przerost endometrium znacząco zwiększa ryzyko rozwoju raka, dlatego badania profilaktyczne i konsultacje w przypadku wystąpienia niepokojących objawów są niezwykle istotne.

Źródła:

1. Singh G. Endometrial Hyperplasia, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560693/ [dostęp: 23.10.2025]
2. Endometrial Hyperplasia, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16569-atypical-endometrial-hyperplasia [dostęp: 23.10.2025]
3. Ring K. Endometrial Hyperplasia, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36357974/ [dostęp: 23.10.2025]
4. Nees L. Endometrial hyperplasia as a risk factor of endometrial cancer, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35001185/ [dostęp: 23.10.2025]