Dieta low fodmap – zastosowanie w endometriozie

Dieta low fodmap jest jedną z najczęściej stosowanych diet u osób z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi. Trafia na nią również wiele kobiet z endometriozą, które szukają ulgi w dolegliwościach towarzyszących chorobie. Dieta low fodmap rzeczywiście może być skuteczna, ale tylko w określonych przypadkach oraz przy jej prawidłowym stosowaniu. Nie należy do łatwych, dlatego przed jej rozpoczęciem warto dowiedzieć się, na czym tak naprawdę polega, jak ją wprowadzać i na co zwracać uwagę. O tym właśnie przeczytasz w tym artykule. 

Na czym polega dieta low fodmap?

Aby zrozumieć, czym jest dieta low fodmap, w pierwszej kolejności musimy rozłożyć jej nazwę na czynniki pierwsze. Fodmap to skrót od angielskich słów:

• F – fermentable,
• O – oligosaccharides,
• D – disaccharides,
• M – monosaccharides,
• A – and,
• P – polyols.

W języku polskim oznaczają one „fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole”. Jest to bardzo szeroka grupa związków zaliczanych do węglowodanów i alkoholi wielowodorotlenowych, które naturalnie występują w żywności. Łączy je ich wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

• Fodmap to związki osmotycznie czynnie. Oznacza to, że zwiększają ilość wody w świetle jelita. To z kolei może przyczyniać się do wystąpienia biegunek i nieprzyjemnego uczucia przelewania się w jelitach.
• Fodmap ulegają też fermentacji w jelitach, która związana jest z produkcją gazów takich jak wodór, metan i dwutlenek węgla. Ich nadmiar w przewodzie pokarmowym powoduje wzdęcia, dyskomfort i ból brzucha. 

Wysokie spożycie produktów bogatych w fodmap może więc sprzyjać problemom żołądkowo-jelitowym. Mogłoby się wydawać, że ich eliminacja poprawia komfort trawienny, niweluje objawy i jest wystarczająca do uporania się z zaburzeniami gastrycznymi. Niestety jest to nieco bardziej skomplikowane. Przede wszystkim lista produktów bogatych w fodmap jest bardzo długa i znajduje się na niej wiele zdrowych, wartościowych produktów, które są ważnym elementem dobrze zbilansowanej, przeciwzapalnej diety. Dieta low fodmap jest więc bardzo eliminacyjna i zwiększa ryzyko niedoborów pokarmowych oraz ich konsekwencji. Co więcej, fodmap mają też swoje dobre strony – stanowią pożywkę dla bakterii jelitowych, wspomagają utrzymanie zdrowia i różnorodności mikroflory jelitowej oraz są substratem do produkcji przeciwzapalnych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych m.in. kwasu masłowego. 

Dieta low fodmap w niektórych zaburzeniach żołądkowo-jelitowych jest więc wskazana, a nawet konieczna, natomiast nie jest przeznaczona do długotrwałego stosowania ze względu na ryzyko powikłań. Eliminacja fodmap z diety może poprawiać komfort trawienny na co dzień, ale długofalowo może sprzyjać innym problemom zdrowotnym. Każdorazowe przejście na dietę low fodmap warto omówić z lekarzem i dietetykiem, którzy pomogą opracować indywidualny, bezpieczny i skuteczny plan postępowania. Jeśli borykasz się z bólem brzucha, wzdęciami, zaparciami lub biegunkami i rozważasz dietę low fodmap lub po prostu szukasz sposobów na poprawę swojego zdrowia i samopoczucia, umów się na konsultację dietetyczną do jednej z naszych specjalistek. 

Kiedy stosować dietę low fodmap?

Głównym wskazaniem do stosowania diety low fodmap jest zespół jelita drażliwego (IBS). Jej skuteczność szacuje się na 50-86%. Można rozważyć ją również w zespole przerostu bakteryjnego (SIBO), zwłaszcza jeśli współwystępuje z IBS. Co prawda badania na temat zastosowania i skuteczności diety low fodmap w SIBO są dość ograniczone, jednak wielu pacjentów odczuwa znaczącą poprawę po jej wprowadzeniu. 

A jak działa dieta low fodmap w endometriozie? Warto jednak podkreślić, że dieta low fodmap nie wpływa bezpośrednio na przebieg endometriozy, ale może wspomagać leczenie schorzeń współwystępujących takich jak IBS i SIBO. Tym samym poprawia codzienny komfort pacjentek oraz pozytywnie wpływa na funkcjonowanie przewodu pokarmowego, który jest niezbędny do prawidłowego trawienia i wchłaniania składników pokarmowych. 

W tym miejscu chciałabym też przedstawić Ci temat związany z endobelly, czyli wzdęciami brzucha pojawiającymi się przed i w trakcie miesiączki. Wiele kobiet doświadczających tego problemu decyduje się na zastosowanie diety low fodmap z nadzieją, że przyniesie im to ulgę w dolegliwościach. Niestety nie zawsze jest to zasadne. Endobelly jest związane z endometriozą i zmianami hormonalnymi zachodzącymi w poszczególnych fazach cyklu. Jeśli jednocześnie nie występuje IBS, ani SIBO, dieta low fodmap nie ma zastosowania i może wiązać się z niepotrzebnymi restrykcjami w diecie, stresem i niedoborami pokarmowymi. Pamiętaj więc, aby wszystkie objawy konsultować ze specjalistą. Znajomość ich przyczyn pomoże w zaplanowaniu odpowiedniego leczenia. 

Zasady diety low fodmap

Główną zasadą diety low fodmap jest ograniczenie fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli. Podzielona jest na 3 etapy. 

• Faza 1. Jest to faza eliminacyjna. Polega na eliminacji wszystkich produktów bogatych w fodmap na ok. 4-7 tygodni. U niektórych pacjentów z umiarkowanymi objawami stosuje się tzw. protokół gentle-fodmap. Nie eliminujemy wszystkich źródeł fodmap, ale jedynie te, które dotychczas nasilały objawy. Jego wprowadzenie powinno być poprzedzone konsultacją z dietetykiem, który pomoże zidentyfikować problematyczne produkty. 
• Faza 2. Jest to etap reintrodukcji. Do diety ponownie wprowadzamy produkty bogate w fodmap i testujemy indywidualną tolerancję. To często najtrudniejsza faza, ponieważ wymaga bardzo dużej uważności i samoobserwacji. Trwa zazwyczaj 6-8 tygodni. 
• Faza3. To ostatni etap, nazywany etapem indywidualizacji. Polega na takim skomponowaniu diety, aby była jak najbardziej urozmaicona i eliminowała wyłącznie te produkty, które nasilają dolegliwości. Przeznaczona jest do stosowania przez długi czas. 

Jak widzisz, dieta low fodmap jest dość wymagająca. Sama eliminacja pewnych pokarmów nie wystarczy. Ważna jest samoobserwacja, uważność na objawy płynące z ciała i bardzo indywidualne podejście. Co więcej, brak efektów diety low fodmap najczęściej wynika z jej nieprawidłowego stosowania. Często trafiają do mnie pacjentki, które są już po kilku samodzielnych próbach – jak zapewne się domyślasz, budzi to u nich wiele niepotrzebnego stresu i frustracji. Leczenie problemów żołądkowo-jelitowych w endometriozie to trudny proces, dlatego warto korzystać ze wsparcia specjalistów, dzięki którym będzie on krótszy i skuteczniejszy. 

Czego nie jeść na diecie low fodmap?

Wiesz już, że dieta low fodmap jest dietą eliminacyjną. Przyjrzyjmy się teraz temu, jakie produkty należy ograniczyć. Do fodmap zaliczamy fruktozę (monosacharyd), laktozę (disacharyd), fruktany i galaktooligosacharydy (oligosacharydy) oraz ksylitol, sorbitol, mannitol i maltitol (poliole). Ich główne źródła to owoce, warzywa, strączki, niektóre orzechy, nabiał, produkty zbożowe oraz wysokoprzetworzone. W poniższej tabeli znajdziesz przykłady produktów z każdej tych grup, które zawierają wysoką ilość fodmap.

Wymienione produkty mogą nasilać objawy żołądkowo-jelitowe takie jak ból brzucha, wzdęcia i biegunki. W pierwszym etapie dietoterapii najczęściej konieczne jest wyeliminowanie ich wszystkich na ok. 4 tygodnie. 

Co jeść na diecie low fodmap?

Dieta low fodmap, mimo swoich ograniczeń, wciąż powinna być różnorodna, zdrowa i niskoprzetworzona. W poniższej tabeli znajdziesz produkty, które charakteryzują się niską zawartością fodmap i można włączać je do swoich posiłków również podczas fazy eliminacyjnej. 

Wymienione produkty są uznawane za bezpieczne i rzadko kiedy powodują nasilenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Warto jednak zwrócić uwagę na ilości. Przykładowo 60 g truskawek zawiera niewiele fruktozy i jest zaliczane do kategorii low fodmap. Jeśli natomiast podwoimy tą ilość i zjemy 100-120 g truskawek będzie to już porcja o wysokiej zawartości fodmap. Dlatego nawet w przypadku produktów dozwolonych ważna jest ilość i ich umiarkowane spożycie. 

Zalecenia na diecie low fodmap

Dieta low fodmap to nie tylko eliminacje produktów. Bardzo ważna jest również higiena i regularność jedzenia, dbałość o sen, aktywność fizyczną i unikanie używek. Najważniejsze zalecenia na diecie low fodmap to:

• • Spokojne, powolne jedzenie i dokładne przeżuwanie pokarmów. Unikaj jedzenia w pośpiechu i w chaotycznych warunkach. Uważne jedzenie w endometriozie to klucz do zminimalizowania objawów żołądkowo-jelitowych oraz niepotrzebnego stresu. 
  • Regularne jedzenie. Postaraj się zaplanować stałe, powtarzalne pory posiłków.

• Ograniczenie kofeiny, alkoholu i napojów gazowanych. Zamiast nich wybieraj wodę niegazowaną oraz delikatne napary ziołowe. Nasze mieszanki ziołowe dla kobiet z endometriozą znajdziesz tutaj. 

• Dbałość o sen. Deficyt snu nasila problemy jelitowe, a jego odpowiednia ilość i jakość jest niezbędna, aby zaobserwować jak najlepsze efekty diety low fodmap.
• Regularna aktywność fizyczna. Spacery, joga, jazda na rowerze, basen, taniec to formy aktywności, które pozytywnie wpływają na pracę jelit i układu nerwowego. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule ”Jakie ćwiczenia wykonywać przy endometriozie?”.

Skutki uboczne diety low fodmap

Dieta low fodmap, a w szczególności pierwsza faza eliminacyjna, powinna być stosowana przez maksymalnie kilka tygodni. Jej przedłużanie może powodować szereg problemów takich jak:

• Niedobory pokarmowe zwłaszcza żelaza, wapnia, witamin z grupy B,
• Zaparcia związane z niższym spożyciem produktów bogatych w błonnik,
• Niekorzystne zmiany w mikrobiocie jelitowej m.in. zmniejszenie ilości bakterii Bifidobacterium.

Dietę low fodmap należy więc stosować wyłącznie w określonych przypadkach, przed określony czas i według konkretnego schematu, a także pod opieką dietetyka.

Podsumowanie

Dieta low fodmap w endometriozie jest szczególnie wskazana i skuteczna u pacjentek, u których współwystępuje zespół jelita drażliwego (IBS) i/lub zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Ograniczenie produktów bogatych w fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole przyczynia się do zmniejszenia dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak ból brzucha, wzdęcia, gazy, czy biegunki. Dzięki temu może znacząco poprawić jakość życia i codzienny komfort. Stosowanie diety low fodmap powinno odbywać się pod kontrolą dietetyka i być dostosowane indywidualnie do pacjentki, aby uniknąć niedoborów pokarmowych i niekorzystnych zmian w mikrobiocie jelitowej. 

Źródła:

1. Bellini M. Low FODMAP diet: evidence, doubts, and hopes, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31947991/ [dostęp: 12.10.2025]
2. Bertin L. The Role of the FODMAP Diet in IBS, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38337655/ [dostęp: 12.10.2025]
3. Gastroenterology Consultants of San Antonio: Low-FODMAP Diet, https://www.gastroconsa.com/patient-education/irritable-bowel-syndrome/low-fodmap-diet/ [dostęp: 12.10.2025]
4. Altobelli E. Low-FODMAP diet improves irritable bowel syndrome symptoms: a meta-analysis, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28846594/ [dostęp: 12.10.2025]
5. Nanayakkara W. Efficacy of the low FODMAP diet for treating irritable bowel syndrome: the evidence to date, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27382323/ [dostęp: 12.10.2025]
6. Moore J. Endometriosis in patients with irritable bowel syndrome: Specific symptomatic and demographic profile, and response to the low FODMAP diet, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28303579/ [dostęp: 12.10.2025]
7. Varney J. Clinical Trial: Effect of a 28-Day Low FODMAP Diet on Gastrointestinal Symptoms Associated With Endometriosis (EndoFOD)-A Randomised, Controlled Crossover Feeding Study, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40319391/ [dostęp: 12.10.2025]
8. Haaps A. The effect of dietary interventions on pain and quality of life in women diagnosed with endometriosis: a prospective study with control group, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37877417/ [dostęp: 12.10.2025]
9. Keukens A. Effects of a low-FODMAP diet on patients with endometriosis, a prospective cohort study, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11992704/ [dostęp: 12.10.2025]